ห้ามผิวปากหลังเวที ห้ามพูดชื่อ Macbeth ความเชื่อคนละครฝรั่ง ที่ดาราอังกฤษยังถือถึงวันนี้

กองบรรณาธิการ Mutelism · 13 พ.ย. 2569

ในวันศุกร์ที่ 13 ซึ่งฝรั่งถือว่าเป็นวันโชคร้าย นักแสดงตลกชาวอังกฤษ เจสัน แมนฟอร์ด (Jason Manford) เล่าว่าตัวเองถือโชคลางหลายอย่าง และเรื่องที่เขาจำได้ไม่ลืมคือครั้งที่ผิวปากหลังเวทีระหว่างเล่นละครเพลง Sweeney Todd จนโดนไมเคิล บอล (Michael Ball) นักร้องละครเวทีรุ่นใหญ่เรียกเข้าห้องแต่งตัว แล้วสั่งให้หมุนตัว 3 รอบเพื่อ “ล้างคำสาป” เรื่องเล็ก ๆ นี้สะท้อนว่าวงการละครเวทีตะวันตกยังเคร่งเรื่องข้อห้ามแบบดั้งเดิมอยู่มาก

ทำไมคนละครฝรั่งห้ามผิวปาก

ข้อห้ามนี้มีที่มาที่จับต้องได้ สมัยก่อนโรงละครยังไม่มีวิทยุสื่อสารหรือไฟสัญญาณ โรงละครนิยมจ้างกะลาสีเรือนอกเวลางานมาดูแลเชือกและรอกบนเพดานเวที เพราะคนเรือคุ้นกับการผูกเชือกและส่งสัญญาณกันด้วยเสียงผิวปาก เมื่อได้ยินเสียงผิวปาก คนข้างบนจะปล่อยหรือดึงฉาก ถุงทราย หรือคานถ่วงลงมา ถ้าใครเผลอผิวปากเล่น ๆ ก็อาจทำให้ของหนักตกใส่นักแสดงได้จริง

ทุกวันนี้โรงละครใช้วิทยุสั่งคิวแล้ว แต่ข้อห้ามยังอยู่ในฐานะ “โชคลาง” นักแสดงรุ่นเก่าบางคนบอกว่าได้ยินเสียงผิวปากจากที่ไหนในโรงละครก็รู้สึกไม่สบายใจทันที และมักให้คนที่ผิวปากทำพิธีแก้ เช่น หมุนตัว 3 รอบ แบบที่แมนฟอร์ดโดนมา

ข้อห้ามอื่นของคนละครฝรั่ง

• ห้ามพูดชื่อละคร Macbeth ในโรงละคร ให้เรียกว่า “ละครสก็อต” (The Scottish Play) แทน เพราะมีเรื่องเล่าว่าละครเรื่องนี้มีอุบัติเหตุบ่อย และบางคนเชื่อว่าคาถาแม่มดในบทเป็นของจริง ถ้าเผลอพูด ต้องออกไปนอกโรงละคร หมุนตัว 3 รอบ ถุยน้ำลาย และพูดคำหยาบเพื่อแก้
• ห้ามอวยพร “โชคดี” ก่อนขึ้นเวที ให้พูดว่า “break a leg” (ขาหักไปเลย) แทน เพราะเชื่อว่าการอวยพรตรง ๆ จะกลับเป็นลาง
• ห้ามจุดเทียน 3 เล่มบนเวที มาจากความกลัวไฟไหม้ ซึ่งเคยเผาโรงละครไปหลายแห่ง
• ห้ามใช้ขนนกยูง กระจกจริง เงินและเครื่องประดับจริง เป็นอุปกรณ์ประกอบฉาก ขนนกยูงถูกมองว่าเป็น “ตาปีศาจ” ส่วนเงินและของมีค่าห้ามเพราะหายง่าย
• ซ้อมใหญ่พัง รอบจริงจะดี ความเชื่อที่น่าจะเริ่มจากผู้กำกับที่อยากปลุกขวัญทีมงาน
• ห้ามพูดบรรทัดสุดท้ายของละครก่อนรอบแรก และห้ามโค้งคำนับต่อหน้าโรงที่ไม่มีคนดู

ศุกร์ 13 กับคนอังกฤษ

แมนฟอร์ดเล่าเรื่องนี้ในแคมเปญศุกร์ 13 ของบริษัทประกันแห่งหนึ่งในอังกฤษ ซึ่งเปิดผลสำรวจว่าคนอังกฤษ 54% บอกว่าตัวเองถือโชคลาง ในกลุ่มคนอายุ 20–29 ปีสูงถึง 73% และราว 7.2 ล้านคนเลี่ยงทำเรื่องสำคัญในวันศุกร์ 13 เมืองที่ถือโชคลางมากที่สุดคือเบลฟาสต์ ตามด้วยเบอร์มิงแฮม เอดินบะระ แมนเชสเตอร์ และนอตทิงแฮม ตัวแมนฟอร์ดเองบอกว่าไม่เดินลอดบันได หลีกเลี่ยงรอยแตกบนทางเท้า ต้องล้วงกระเป๋าให้ว่างก่อนขึ้นแสดง และใส่กางเกงในตัวเดิมไปเชียร์ฟุตบอลทีมโปรด

มุมไทย: คนละครไทยก็มี “ครู” ที่ต้องเคารพ

ข้อห้ามแบบนี้ไม่ได้มีแต่ฝรั่ง วงการนาฏศิลป์และละครไทยถือเรื่องครูอย่างเคร่งครัด ก่อนเริ่มฝึกหรือเปิดการแสดงมีพิธีไหว้ครูและครอบครู หัวโขนและเครื่องแต่งกายถือเป็นของสูง ห้ามข้าม ห้ามวางต่ำ หลายคณะไหว้พ่อแก่ (พระฤๅษีภรตมุนี) ก่อนขึ้นแสดง ส่วนกองถ่ายละครทีวีไทยก็นิยมบวงสรวงก่อนเปิดกล้องและหาฤกษ์เปิดกล้อง

จุดที่ต่างกันคือ ข้อห้ามของคนละครฝรั่งหลายข้อเริ่มจากเรื่องความปลอดภัยแล้วกลายเป็นโชคลาง ขณะที่ของไทยเน้นความเคารพต่อครูและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ แต่ทั้งสองแบบทำหน้าที่เหมือนกัน คือให้ทีมงานมีสติและสบายใจก่อนขึ้นเวที ใครอยากหาวันเวลาดีสำหรับเริ่มงานใหม่ ดูได้ที่ ฤกษ์ดีวันนี้ ทั้งหมดนี้เป็นความเชื่อและธรรมเนียม ไม่ได้มีผลพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์

ข่าวนี้เรียบเรียงจากข้อเท็จจริงหลายแหล่ง · เนื้อหาด้านดวงและความเชื่อมีไว้เพื่อความบันเทิงและความเชื่อส่วนบุคคล ไม่ใช่คำแนะนำด้านสุขภาพ การเงิน หรือกฎหมาย